Ο διασυνοριακός ποταμός Αώος/Vjosa είναι ένας από τους τελευταίους ποταμούς ελεύθερης ροής της Ευρώπης, με συνολικό μήκος 270 χλμ. Πηγάζει στην Πίνδο, ρέει για περίπου 70 χλμ. σε ελληνικό έδαφος, διασχίζει όλη τη νότια Αλβανία και εκβάλλει στην Αδριατική θάλασσα. Μαζί με τους δύο κύριους παραποτάμους του στην Ελλάδα, τον Σαραντάπορο και τον Βοϊδομάτη, συγκροτεί ένα μοναδικό ποτάμιο οικοσύστημα υψηλής οικολογικής αξίας — τη λεκάνη απορροής του Αώου — με αναγνωρισμένο καθεστώς προστασίας σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο (Εθνικό Πάρκο Βόρειας Πίνδου, Προστατευόμενο Τοπίο και Προστατευόμενος Φυσικός Σχηματισμός στην υπολεκάνη του Σαραντάπορου, 13 περιοχές του δικτύου Natura 2000, κ.ά.). Για τους κατοίκους της λεκάνης απορροής του Αώου, το ποτάμι είναι κάτι πολύ περισσότερο από μία προστατευόμενη περιοχή – είναι πηγή ζωής, πόρος ανάπτυξης, φορέας της πλούσιας ιστορίας και του πολιτισμού της περιοχής.
Κι όμως, παρά τη διεθνή αναγνώριση της αξίας του, ο Αώος κινδυνεύει. Στις πηγές του βρίσκεται εγκατεστημένο από το 1987 το μεγάλο υδροηλεκτρικό φράγμα της ΔΕΗ, το οποίο αποκόπτει την παροχή νερού στην ίδια την πηγή του ποταμού, με σοβαρές συνέπειες στη βιοποικιλότητα και τα οικοσυστήματα, όπως τεκμηριώνεται από πρόσφατη επιστημονική μελέτη του MedINA και του RiverWatch. Παράλληλα, πλήθος Μικρών Υδροηλεκτρικών Έργων (ΜΥΗΕ) σχεδιάζονται σε όλη τη λεκάνη απορροής του Αώου, απειλώντας την ελεύθερη ροή των ποταμών και ρεμάτων. Το MedINA παρακολουθεί συστηματικά από το 2023 τις εξελίξεις, αναλύοντας δεδομένα αδειοδότησης έργων από τη Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων (ΡΑΑΕΥ) και άλλες δημόσιες πηγές, και δημοσιεύοντας τακτικά άρθρα γνώμης με στόχο την ευαισθητοποίηση των αρμόδιων φορέων, των κοινοτήτων της περιοχής και του ευρύτερου κοινού. Επιπλέον, τα ρέματα της περιοχής βρίθουν μικρότερων και συχνά παρωχημένων εμποδίων, τα οποία διακόπτουν τη φυσική ροή και την οικολογική συνδεσιμότητα, επηρεάζοντας τη μετακίνηση οργανισμών και ιζημάτων και διαταράσσοντας το μοναδικό οικοσύστημα.
Το MedINA προχώρησε στην καταγραφή, αξιολόγηση και ψηφιακή χαρτογράφηση όλων των εμποδίων στην υπολεκάνη του Σαραντάπορου — πάνω από 200 τεχνικά έργα και ανθρωπογενείς φραγμοί σε 400 χλμ. ροής — δημιουργώντας το πρώτο ολοκληρωμένο ευρετήριο σε εθνικό επίπεδο. Οι παραπάνω δράσεις πλαισιώνονται από τη συνεχή άσκηση θεσμικής πίεσης σε όλα τα επίπεδα, με σημαντικότερη έως τώρα επιτυχία τη θεσμοθέτηση του Προστατευόμενου Τοπίου και Προστατευόμενου Φυσικού Σχηματισμού στην περιοχή του Σαραντάπορου, όπου απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων φραγμάτων και υδροηλεκτρικών έργων κάθε κατηγορίας σε όλο το υδρογραφικό δίκτυο.
Παράλληλα, υλοποιούνται συμμετοχικές δράσεις με τις τοπικές κοινότητες, ανοιχτές δράσεις επιστήμης των πολιτών, καθώς και επιστημονικές καταγραφές με τη συμμετοχή ερευνητών από την Ελλάδα και την Ευρώπη. Όλες αυτές οι πρωτοβουλίες έχουν κοινό στόχο τη διατήρηση και αποκατάσταση της ελεύθερης ροής του Αώου και των ποταμών της περιοχής. Επόμενος σταθμός, το Transboundary River Forum, η πρώτη συνάντηση για τη βιώσιμη διασυνοριακή διαχείριση ποτάμιων οικοσυστημάτων στην Ελλάδα, που θα πραγματοποιηθεί τον Σεπτέμβριο του 2025 στα Ιωάννινα και την Κόνιτσα, με επίκεντρο τον διασυνοριακό ποταμό Αώο/Vjosa.
Ο Αώος είναι πηγή ζωής. Ας τον προστατεύσουμε μαζί, για να συνεχίσει να ρέει ελεύθερος — για εμάς και τις επόμενες γενιές.
Αριθμός Μ.Η.Τ.: 232375 